İş dünyası çoğu zaman başarı, disiplin ve rekabet kelimeleriyle anlatılır. Oysa bu parlak kelimelerin arkasında, pek çok insanın her gün maruz kaldığı ama adını koymakta zorlandığı bir gerçek vardır: mobbing. Yani sistemli, süreklilik gösteren psikolojik baskı. Bağırarak değil, iz bırakarak değil; yavaş yavaş, sessizce ilerleyen bir şiddet biçimi.
Mobbing çoğu zaman fark edilmez. Çünkü tek bir olaydan ibaret değildir. Küçük düşürücü bakışlar, yok sayılan fikirler, sürekli eleştirilip hiç takdir edilmemek, imalı cümleler, dışlanma, anlamsız iş yükü ya da bilerek iş verilmemesi… Bunların her biri tek başına “abartı” gibi görülebilir. Ama tekrarlandığında, kişinin ruhunda derin yaralar açar.
İş yerinde mobbinge uğrayan kişi önce kendini sorgulamaya başlar. “Acaba ben mi yetersizim?”, “Sorun bende mi?”, “Bir şeyleri yanlış mı yapıyorum?” Bu sorgulama zamanla özgüveni kemirir. İnsan kendi değerinden şüphe etmeye başlar. Oysa mobbingin en tehlikeli yanı da budur: Mağduru suçlu hissettirmesi.
Mobbing çoğu zaman güç ilişkilerinin bozulduğu ortamlarda ortaya çıkar. Yönetici–çalışan arasında olabileceği gibi, ekip arkadaşları arasında da yaşanabilir. Kimi zaman birinin parlaması, başarılı olması ya da farklı olması rahatsızlık yaratır. Ve bu rahatsızlık açıkça ifade edilmek yerine, baskı ve yıldırma yoluyla dışa vurulur.
Bu süreçte en çok zarar gören şeylerden biri insanın ruh sağlığıdır. Sürekli gergin olmak, işe gitmeden önce mide ağrısı yaşamak, pazar akşamları kaygıyla dolmak, uyuyamamak… Zamanla bu belirtiler bedensel rahatsızlıklara da dönüşür. Baş ağrıları, panik ataklar, tükenmişlik hissi… İnsan sadece işini değil, hayat enerjisini de kaybetmeye başlar.
Mobbingin bu kadar yaygın olmasının sebeplerinden biri de normalleştirilmesidir. “Her iş yerinde olur”, “Dayanacaksın”, “İş dünyası serttir” gibi cümleler, bu şiddetin üzerini örter. Oysa kimsenin ekmeğini kazanmak uğruna ruhunu ezdirmesi normal değildir. Sertlik ile saygısızlık, disiplin ile psikolojik şiddet aynı şey değildir.
Bir diğer sorun da sessizliktir. İnsanlar işini kaybetme korkusuyla konuşmaz. Şikâyet ettiğinde yalnız kalacağını düşünür. Destek görmeyeceğine inanır. Bu sessizlik, mobbing uygulayan kişiyi güçlendirir. Çünkü karşısında direnç yoktur. Oysa mobbing, ancak görünür kılındığında zayıflar.
İş yerlerinde bu durumun fark edilmesi ve önlenmesi, sadece bireylerin değil kurumların da sorumluluğudur. Sağlıklı bir iş ortamı, verimlilikten önce insan onurunu korur. İnsan kendini güvende hissetmediği yerde üretemez, gelişemez. Korkuyla çalışan bir beden, sessizlikle dolu bir zihin yaratır.
Mobbinge maruz kalan kişi için en zor adım, yaşadığını kabul etmektir. Çünkü çoğu zaman insan “Dayanmalıyım” diye kendini zorlar. Oysa dayanmak her zaman güçlülük değildir. Bazen asıl güç, “Bu bana iyi gelmiyor” diyebilmektir. Destek istemek, sınır koymak, gerekirse ortamdan uzaklaşmak bir kaçış değil, kendini korumadır.
Unutulmaması gereken bir şey var: Hiçbir iş, insanın ruh sağlığından daha değerli değildir. Başarı, korkuyla değil; saygıyla, güvenle ve adaletle inşa edilir. İş dünyasında gerçek güç, başkalarını susturmakta değil; insanları büyütebilmektedir.
Belki her mobbing hikâyesi hemen çözülmez. Ama konuşuldukça, yazıldıkça, adlandırıldıkça bu sessiz şiddet görünür olur. Ve görünür olan her şey, değişme ihtimali taşır. Çünkü insan onuru, hiçbir pozisyonun, hiçbir unvanın gölgesinde kalmamalıdır.
Bunu okuyanlar kendilerini bileceklerdir...